Toespraak bij de opening expo Wester-Amstel
Het geheel is meer dan de som der delen
opening van de tentoonstelling in Wester Amstel van Maria Vlaar en Ybelle Boorsma – Ineke Sluiter
Dames en heren,
De oude Cicero vertelt ons een bijzonder verhaal over de schilder Zeuxis, die een portret wilde maken van Helena, de mooiste vrouw die ooit geleefd heeft, de vrouw voor wie de Grieken de Trojaanse oorlog waren begonnen. Maar natuurlijk was het onmogelijk om een geschikt model te vinden. In zijn stad zag hij wel een meisje met heel mooie ogen, en een ander met prachtige benen, de een had het mooiste haar en een ander de liefste glimlach. En dus bedacht Zeuxis dat hij voor al deze onderdelen eigenlijk wél geschikte modellen had, -- en hij vroeg die meisjes ook te poseren -- maar dat het totaal, het eindresultaat uiteindelijk zijn visie moest zijn op absolute schoonheid: het resultaat, het geheel, zou meer zijn dan de som der delen. En dat was ook zo. Zijn schilderij werd wereldberoemd.
Vandaag heb ik de grote eer om een tentoonstelling te openen waarvan ‘het geheel is meer dan de som der delen’ het motto is. En op heel veel manieren is dat wáár bij deze expositie in het prachtige Wester-Amstel. Maria Vlaar gaf deze uitspraak als titel aan haar grote en fraai uitgevoerde afstudeerproject van de Kunstacademie Haarlem/Leiden. In haar werk zult u zien hoe elementen worden samengevoegd tot één geheel. Omdat Maria ook is opgeleid als psychologe gebruikt ze daarbij de inzichten van de Gestaltpsychologie. Als wij objecten in onze omgeving waarnemen, dan ‘zien’ we niet allemaal losse onderdelen, maar wij nemen veel grotere eenheden waar, het geheel van indrukken en patronen, en onze hersenen helpen daarbij onze ogen een handje. Zo kunnen we in stukjes lijn toch figuren zien. In Maria’s werk gaat zij met deze gedachte creatief en speels om: we zullen herhalingen zien, we zien het ‘blokjesproject’, waar een geheel eerst tot onderdelen is gereduceerd en vervolgens een nieuw geheel vormt dat misschien de ordening van de oorspronkelijke onderdelen overstijgt. Ook in het Parelproject doet de toeschouwer zelf een belangrijk deel van het werk: wat zien we precies? Onze fantasie zal het verhaal van het beeld aanvullen en afmaken. Een heel duidelijk voorbeeld van een geheel dat meer is dan de som der delen is ook het parapluproject: we zien herhaling – allemaal lachende mensen onder een paraplu -- en ordening, waardoor we sommige mensen meer bij elkaar vinden horen dan anderen. Ons brein doet het werk, maar Maria heeft dat mogelijk gemaakt. Tenslotte is ook het Poppenproject geïnspireerd door de Gestaltpsychologie. Poppen lijken mechanische wezens zonder eigen wil. Eenheidsworst. Maar wat gebeurt er als we één pop zien die zich afwijkend lijkt te gedragen? Het werpt vragen op over de positie van een individu in de maatschappij.
Het geheel is meer dan de som der delen. Dat is zeker ook waar voor het groeiproces dat Maria heeft doorgemaakt en waarover ze vertelt in haar afstudeerscriptie. Ze heeft veel beleefd in haar leven, en dat heeft aldoor zijn weerslag gehad op haar creatieve uitingen. Ze heeft altijd getekend en geschilderd. Als kind zag ze in de gordijnen in haar slaapkamer met het tegenlicht van de vroege ochtend allerlei figuren en gezichten – zonder dat ze toen wist hoe het heette nam ze telkens een ‘Gestalt’ waar. Ze wist wel dat ze hier iets mee wilde, maar had een omgeving die dat niet zomaar stimuleerde. Ze probeerde de Rietveld academie, maar vond daar nog niet de goede route voor haar creativiteit. Ze studeerde psychologie en ging ook in die branche werken, maar de kunst bleef trekken. En tussendoor leefde ze een heel leven met alle ups en downs die daarbij horen. Voor een kunstenaar is dat meestal niet slecht. Uiteindelijk vond ze dan ook haar draai op de Kunstacademie van Haarlem en Leiden en deze tentoonstelling laat zien hoe alle ‘delen’ van haar leven bij elkaar opgeteld nu deze som vormen, meer dan je op basis van de delen had kunnen vermoeden. Geniet u zo dadelijk van haar portretten, schilderijen en projecten.
Ook bij Ybelle Boorsma zit de creatieve drang diep. Van haar zult u op deze tentoonstelling beeldhouwwerk in steen en bronzen beeldjes zien. Toen ze nog geen atelier had, maar wel al de drang tot hakken, laadde ze haar Black&Dekker workmate achterin de auto, reed naar de dijk tussen Amstelveen en Uithoorn en ging daar aan de gang. Het werk dat zij doet vereist sterke spieren en een groot hart. En die bezit Ybelle zoals wij allemaal weten in hoge mate. Dat is maar goed ook, want haar laatste steen, bijvoorbeeld, woog 150 kg toen zij eraan begon te werken. Maar de prachtige vorm die zij eruit weet te halen is wel al de helft lichter.
Voor Ybelle begon het grote werk met een bijzondere cursus van Esther in de oude kruitfabriek in Ouderkerk. Ze had de advertentie al wel drie keer gezien voor ze naar een open dag ging, en toen het dan zover was, was ze meteen verkocht. Ybelle werkt in steen en in brons. Wat het steen betreft: – u ziet hier ouder en nieuwer werk, van de lotusbloem tot de meest recente stenen. En ook bij Ybelle is het geheel meer dan de som der delen. Als fysiotherapeute werkt ze met concrete driedimensionale lichamen, maar wie haar kent weet hoeveel daar toch ook op gevoel en intuïtie gaat. In een steen gaat een beeldhouwer ook driedimensionaal de diepte in, op zoek naar de figuur die erin verborgen zit en door de beeldhouwer bevrijd wordt. Kijkt u straks maar naar dat oudste werk: de Lotusbloem. In haar bronzen beeldjes zoekt de fysiotherapeute in Ybelle naar levensechtheid en anatomische correctheid, de kunstenaar zoekt naar het gevoel: in de stenen zie je dat in de mooie lijnen, vooral rondingen, het contact, misschien zelfs de relatie met de steen. Soms moet je denken, soms moet je voelen – maar zonder voelen gaat het niet. Ik ben er heel trots op dat ook het beeld dat Ybelle gemaakt heeft voor ons, voor mij en Margriet, ter gelegenheid van ons huwelijk, hier voor het eerst geëxposeerd is. U kunt het niet kopen hoor! U zult in al Ybelles werk het pure plezier terugzien in het maken, het fysieke hakken, en de liefde waarmee de stenen en bronzen beeldjes vorm hebben gekregen. In de bronzen beeldjes zie je dat de beeldjes ook uitnodigen om je er een verhaal bij voor te stellen.
Ybelles leven met Kitty en de kunst is ook meer dan de som der delen: een avond thuis, met Kitty aan het tekenen en Ybelle aan het boetseren, muziekje erbij, glaasje wijn: je kunt al die ingrediënten opnoemen, maar het doet geen recht aan wat zo’n samenzijn betekent. Zij worden er blij van, maar zoals dat hoort als het geheel meer is dan de som der delen: iedereen die het ziet wordt er blij van – en ik spreek uit ervaring, want wij zijn al 20 jaar buren.
Het geheel is meer dan de som der delen: Maria en Ybelle hebben al eerder gezamenlijk geëxposeerd hier in Wester Amstel, toen ter gelegenheid van de 50e verjaardag van Ybelle en ook toen bleek dat het samenvoegen van hun werk toegevoegde waarde had. Ik heb al even rondgekeken op de tentoonstelling en ik zie dat ook nu weer terug. Maar er is nog iets belangrijks: een mens kan individueel van kunst genieten, maar veel specialer is het om dat met elkaar te doen. Het kunstwerk vindt zijn voltooiing in de waarneming door een publiek. Want gaat u maar na: als er niemand zou kijken, zou er dan nog wel zoiets als een ‘kunstwerk’ kunnen bestaan? Ik ben dan ook heel blij dat wij hier met zovelen samen zijn. Laten wij dan ook snel samen gaan genieten van het werk van Maria en Ybelle: ik verklaar deze bijzondere tentoonstelling voor geopend.